Het Gebouw
Ornamenten
De gevel van Pro Rege is rijk aan terracotta details. Ze zijn decoratief, maar vertellen ook het verhaal van een gebouw dat in 1924 werd ontworpen voor ontmoeting, geloof en gemeenschap. Wie naar de ornamenten kijkt, ziet hoe architectuur, symboliek en vakmanschap samen het karakter van Pro Rege vormen.
De gevel als verhaal
De ornamenten geven het gebouw een eigen taal. Christelijke symbolen, gestileerde natuurvormen en Art-Nouveau-invloeden zijn verwerkt in de gevel, vaak op plekken waar je oog vanzelf naartoe wordt getrokken: boven de entree, bij de erkers en onder de ramen.
In Denkend aan Pro Rege…, een boekje over de geschiedenis en herinneringen rond het voormalige kerkgebouw, wordt beschreven hoe de terracotta versieringen kort na de opening werden aangebracht en een duidelijke symbolische betekenis kregen. De gevel toont niet alleen decoratie, maar ook de functie van het gebouw: een huis voor kerk, vereniging, ontmoeting en vorming.
Bron: Denkend aan Pro Rege…, hoofdstuk “De uitstraling van de gevel”, met beschrijvingen van Marianne Bogaard en dank aan Jeanine Wisse.
Symboliek in terracotta
De naam Pro Rege betekent “Voor de Koning” en verwijst naar Christus. In de gevel wordt die betekenis verder uitgewerkt: met licht, Bijbelteksten, verenigingssymbolen, dierenmotieven en vroegchristelijke tekens. Samen vormen ze een compacte beeldtaal voor het geloofsleven en het verenigingsleven waarvoor het gebouw werd opgericht.
Pro Rege
Voor de Koning
De naam van het gebouw is zelf al onderdeel van de gevelsymboliek. Pro Rege betekent “Voor de Koning”: een verwijzing naar Christus en naar de overtuiging waarmee het verenigingsgebouw in 1924 werd neergezet.
Boven de naam staat een fakkel. De fakkel kan worden gelezen als teken van licht dat over de stad straalt. Zo vormt de gevel een zichtbaar statement: het gebouw is naar buiten gericht.
Open Bijbel
Een lamp voor mijn voet
Dit ornament toont een opengeslagen Bijbel bij Psalm 119:105: “Uw woord is een lamp voor mijn voet, en een licht op mijn pad”. De stralen rond het boek versterken de beeldtaal van licht en richting.
Onder de Bijbel ligt een slang die in zijn eigen staart bijt. Daarmee wordt de terugkerende cyclus van het kwaad verbeeld, die door het Woord wordt doorbroken.
Goede Herder en Zaaier
Zorg, richting en groei
Links van de open Bijbel staat de Goede Herder, die richting geeft met zijn staf en wilde dieren op afstand houdt. Het beeld past bij een gebouw dat leiding, bescherming en gemeenschap wilde bieden.
Rechts daarvan staat de Zaaier, die zaad in de akker strooit. Dat motief verwijst ook naar de jongelingsvereniging De Zaaier, een van de verenigingen die bij het kerkelijke leven van Pro Rege hoorden.
Verenigingssymbolen
Bidden, werken en bouwen
Een rij lager verschijnen symbolen die de kerkelijke en verenigingsfunctie van Pro Rege uitdrukken. In het midden staan hamer, zwaard en troffel: werktuigen die verwijzen naar bouwen, beschermen en arbeiden. Het motief sluit aan bij Ora et labora: bid en werk.
Daaromheen staan zegels en verwijzingen naar de meisjes- en jongelingsverenigingen op Gereformeerde grondslag. Ook de woorden bewaren-bouwen en Psalm 127:1 horen bij deze laag van de gevel: als de Heer het huis niet bouwt, werken de bouwlieden tevergeefs.
Pelikanen
Zorg, opoffering en geestelijke betekenis
De pelikaan neemt binnen de gevelornamenten een bijzondere plaats in. In de christelijke beeldtaal staat de vogel voor zorg, liefde en opoffering. Volgens een oude overlevering voedt de pelikaan haar jongen met haar eigen bloed; daarom werd zij in kerkelijke kunst een verwijzing naar Christus.
Op Pro Rege bewaken de pelikanen als het ware het geheel van geveltekens. Ze maken duidelijk dat de terracotta details niet losstaande versieringen zijn, maar samen een geloofsverhaal dragen.
Ichthus
Een vroegchristelijk symbool in de entreepartij
Het ornament toont een vis met het opschrift IXTHUS. Het woord betekent vis, maar werd in de christelijke traditie ook gelezen als een geloofsbelijdenis: Jezus Christus, Zoon van God, Redder.
Juist boven de hoofdentree werkt dit symbool als een herkenningsteken. Het markeert de toegang tot een gebouw dat oorspronkelijk een maatschappelijke en religieuze functie had.
Alfa en Omega
Begin, einde en het Chi-Rho-monogram
Dit terracotta ornament combineert meerdere oude christelijke tekens. Centraal staat het Chi-Rho-monogram: de Griekse letters X en P, de eerste letters van Christus. Links en rechts staan Alfa en Omega, verwijzend naar begin en einde.
Rond het monogram staat een overwinningsformule die wordt weergegeven als: “In Hem overwin ik”. De stralende compositie versterkt de symboliek van licht, oorsprong en belijdenis.
Windstreken
Een motief van licht, richting en verspreiding
De symmetrische vorm met een centrale kern en uitwaaierende lijnen kan worden gelezen als een gestileerde lichtbron of vlam. De organische vormen suggereren groei, beweging en verspreiding.
Daarmee sluit het ornament aan bij het idee van een gebouw dat naar buiten gericht was: een plek voor gemeenschap, ontmoeting en verkondiging. De vloeiende lijnen en natuurachtige motieven passen bij de Jugendstil-invloed in de gevel.
Bladornamenten
Kleine details die het gevelritme verfijnen
De kleinere ornamenten onder de ramen zorgen voor verfijning in het gevelbeeld. Ze zijn gestileerd en symmetrisch, waardoor ze zowel natuurlijk als architectonisch aanvoelen.
Juist deze details maken de gevel rijker. Ze laten zien hoeveel aandacht er in 1924 aan het totale gevelbeeld is besteed, ook op plekken waar je pas bij langer kijken de symboliek en het vakwerk ziet.
Behoud als onderdeel van het nieuwe wonen
De ornamenten geven Pro Rege zijn herkenbare gezicht. In de renovatie blijven deze historische details onderdeel van het karakter van het gebouw, zodat het nieuwe woonprogramma voortbouwt op wat er al bijna een eeuw staat.